TOP
Aletta Jacobs door Jozef Israels
Editorial Lifestyle

Women who changed the World: Aletta Jacobs

Deze content is geblokkeerd. Accepteer cookies om de cookies te bekijken.

Vrouwen die inspireren, die de wereld kleur geven of gaven, die hun eigen belangen opzij zetten voor anderen, die iets heel bijzonders hebben gedaan, die de wereld verander(d)en en ga zo maar door; die vrouwen verdienen een eigen rubriek. Zodat we ze nooit vergeten en ze kunnen blijven inspireren. Vandaag in Women who changed the World: Aletta Jacobs (1854-1929) arts en feministe. Ze was de eerste vrouw in Nederland die toegelaten werd tot de universiteit en ze zorgde er voor dat vrouwen stemrecht kregen. Benieuwd naar haar verhaal? Lees maar mee…

Levensloop

Aletta Jacobs werd geboren in Sappemeer. Zij was het achtste kind van elf kinderen in een Joods gezin. Haar vader Abraham Jacobs was heel- en vroedmeester en Aletta trad in zijn voetsporen. Al heel jong maakte Aletta zich sterk voor het recht op hoger onderwijs voor vrouwen. In 1870 was ze de eerste Nederlandse vrouw die als toehoorster officieel werd toegelaten aan een hbs. Dat betekende dat ze mocht luisteren en niet echt studeren. Omdat ze dolgraag arts wilde worden, vroeg ze in 1870 de liberale minister Thorbecke toestemming om aan de universiteit te studeren. Het briefje waarmee zij dat deed is bewaard gebleven en te zien in het Algemeen Rijksarchief, net zoals het antwoord van de minister. Deze ‘reply’ was trouwens niet gericht aan Aletta zelf, maar aan haar vader. Ze mocht gaan studeren voor een proefperiode van één jaar, maar ze was wel een vrouw dus een brief ontvangen van de minister was een beetje te veel van het goede. Overigens antwoordde hij haar wel binnen een week.

Universiteit

In 1871 werd Aletta toegelaten als studente medicijnen aan de Rijksuniversiteit Groningen. Het is dus te danken aan een meisje van zeventien dat in 1871 aan de universiteiten in Nederland meisjes werden toegelaten, voor die tijd was universitair en veel ander onderwijs alleen voor jongens. Alleen Anna Maria van Schurman, een geleerde vrouw die leefde in de zeventiende eeuw (ze sprak meer dan 10 talen) had ooit wat colleges mogen volgen in Utrecht. Maar dan wel van achter een gordijntje, om de jonge studenten niet af te leiden.

Aletta Jacobs huisarts

Londen

Aletta studeerde af en na haar promotie vertrok ze naar Londen, waar zij kon meelopen in een ziekenhuis. Ze ontmoette de radicaal en feminist Carel Victor Gerritsen en hij introduceerde haar bij een groep vrouwelijke artsen rond het New Women Hospital en de London School of Medicine for Women. Via Elizabeth Garrett Anderson, de eerste vrouw die in Engeland een medische praktijk opende, en haar zus, Millicent Garrett Fawcett, die meer dan veertig jaar lang aan het hoofd van de National Union of Women’s Suffrage Societies (de gematigde vereniging voor vrouwenkiesrecht) zou staan, kwam Jacobs in aanraking met het streven naar vrouwenkiesrecht.

Huisarts

In 1879 ging Aletta als huisarts werken in Amsterdam. Ze was de eerste Nederlandse vrouwelijke arts. Haar hele leven is Aletta Jacobs voor de rechten van vrouwen opgekomen. Als arts opende zij bij voorbeeld een praktijk die onder andere vrouwen hielp aan voorbehoedsmiddelen (het pessarium), zodat zij niet ieder jaar zwanger werden. Ze hield gratis spreekuren om vrouwen goed in te lichten en ze gaf cursussen. Ook ging ze de strijd aan met misstanden in winkelbedrijven. In haar artsenpraktijk had zij gemerkt dat winkelmeisjes veel lichamelijke klachten hadden omdat zij de hele werkdag (wel elf uur lang) moesten blijven staan. Dankzij Aletta Jacobs ontstond er een wet die winkels verplichtte ‘zitgelegenheid’ voor hun personeel in te richten.

Vrouwenkiesrecht

Aletta vocht vijftig jaar lang voor het algemeen vrouwenkiesrecht. Dit deed zij samen met andere vrouwen en mannen die opkwamen voor de rechten van de vrouw. Die vrouwen noemden zich ‘feministen’ en lieten op verschillende manieren hun stem horen: ze organiseerden tentoonstellingen, gaven kranten en pamfletten uit, richtten verenigingen op, demonstreerden en boden petities aan. Aletta was de beroemdste Nederlandse vertegenwoordigster van de eerste feministische golf. Dat er gestreden werd voor vrouwenkiesrecht heeft zelfs indirect met haar te maken. In eerste instantie mochten mensen alleen stemmen als ze een bepaalde hoeveelheid salaris kregen. In de wet stond niet dat vrouwen niet mochten stemmen. Doordat Aletta arts was, voldeed ze aan deze loongrens en wilde ze gebruik maken van haar stemrecht. Pas daarna werd het verbod voor vrouwen om te stemmen expliciet in de wet opgenomen. Het duurde tot 1919 voor het vrouwenkiesrecht werd ingevoerd. In 1922 gingen de Nederlandse vrouwen voor het eerst naar de stembus. Aletta Jacobs was toen 68 jaar oud.

Aletta Jacobs op oudere leeftijd

Huwelijk

In 1884 trouwde Aletta met Carel Victor Gerritsen (1850-1905) die zij eerder in Londen had ontmoet en die nu politicus was. Het was een vrij huwelijk, wat inhield dat de twee partners hun eigen gang gingen, zonder officieel voor de wet getrouwd te zijn. In 1892 trouwden zij om praktische redenen toch ook maar voor de wet. Bij de huwelijksvoltrekking moest Aletta de gelofte van gehoorzaamheid aan haar wettige echtgenoot afleggen, want dat stond destijds in de wet. Zij deed het, maar onder luid protest.
Carel en Aletta kregen één kind, maar dat kindje overleed dezelfde dag nog.

Internationaal

In het buitenland kreeg Aletta vooral bekendheid door de organisatie van het International Women’s Congress in Den Haag tijdens de Eerste Wereldoorlog. De daar aangenomen resoluties werden door twee delegaties persoonlijk aan de staatshoofden van oorlogvoerende en neutrale landen aangeboden. Zo kwam Jacobs onder andere bij President Wilson, die er zijn veertien punten als grondslag voor de Volkenbond op zou hebben gebaseerd. Toen de voorzitster van dat congres, de sociaal hervormster Jane Addams, in 1933 de Nobelprijs kreeg voor haar vredeswerk, werd Jacobs genoemd in de laudatio.

Naast het overlijden van haar kindje was er een andere enorme teleurstelling in Aletta’s leven: Tijdens de eerste parlementsverkiezingen waaraan vrouwen ‘passief’ konden deelnemen werd zij niet gekozen tot volksvertegenwoordiger, ondanks dat zij van alle vrouwelijke kandidaten verreweg de meeste stemmen kreeg.

Waardering

Aletta Jacobs heeft enorm veel betekenis gehad voor de emancipatie van vrouwen: als eerste vrouwelijke studente en arts, als voorvechtster van geboortebeperking, als een van de eerste vrouwen die openlijk tegen prostitutie vochten en vooral als langdurig presidente van de Vereeniging voor Vrouwenkiesrecht. En wat zij deed, deed ze met haar enorme gevoel voor rechtvaardigheid. Ze was enorm fanatiek en vooruitstrevend en schreef ook nog eens haar eigen autobiografie (Herinneringen).

Ondanks alles wat ze bereikt heeft, heeft Aletta nooit een lintje voor haar grote verdiensten voor de Nederlandse samenleving ontvangen. Wel is de herinnering aan haar blijven bestaan en leeft haar gedachtengoed voort in veel naar haar vernoemde initiatieven en instituten, zoals het dr. Aletta Jacobs College in Hoogezand-Sappemeer, de Aletta Jacobs prijs van de RUG, de planetoïde Aletta Jacobs en Aletta. Instituut voor Vrouwengeschiedenis. Op haar huis in Amsterdam hangt een plaquette met haar afbeelding erop en op het voorplein van het harmoniecomplex van de Rijksuniversiteit Groningen staat haar borstbeeld.

Ik heb zelf in Groningen gestudeerd en ben daar enorm vaak langs gelopen. Eigenlijk heb ik er nooit bij stil gestaan dat ik door haar kon gaan studeren en dat ik door haar een stem heb in de maatschappij. Aletta Jacobs is voor mij een bewonderenswaardige vrouw; een vrouw die gevochten heeft voor haar idealen en voor andere vrouwen, een vrouw die nog steeds vrouwen inspireert, een echte ‘Woman who changed the World‘.

Credits artikel: nl.wikipedia.org, entoen.nu, digitaal vrouwen lexicon Nederland, nrc.nl, foliaweb.nl, geheugenvannederland.nl.

Deze content is geblokkeerd. Accepteer cookies om de cookies te bekijken.

Karen Gregory

Hoofdredactrice en oprichtster van Karenz. / Lifestyle Blogger / woont in de buurt van Arnhem / getrouwd met Mark / moeder van Robin (19-06-2016) / hond Cookie / houdt van schrijven, lezen, koken, schaatsen, yoga & wandelingen door de natuur

«

»

Deze website gebruikt cookies om je de beste ervaring te leveren. Klik op 'Doorgaan' om door te gaan of 'Weigeren' om niet te accepteren.