TOP
herkomst kinderliedjes van vroeger
Kids

Wat is dat toch met die rare teksten van kinderliedjes van vroeger? (deel 2)

Deze content is geblokkeerd. Accepteer cookies om de cookies te bekijken.

Bijna een jaar geleden plaatste ik dit artikel: Wat is dat toch met die rare teksten van kinderliedjes van vroeger? Doordat ik zelf nog al verbaasd was over sommige teksten, ging ik op zoek naar de achtergrond daarvan. Waar komen die teksten vandaan? Wat betekenen ze? Ik kreeg zo veel leuke reacties op dat artikel, dat ik het wel weer eens tijd vond voor een deel 2. Bovendien waren er een aantal verzoeknummers… Nou u vraagt, ik draai… bijna letterlijk én figuurlijk dit keer. Hier is deel 2…

Herkomst kinderliedjes van vroeger

Twee emmertjes water halen

Twee emmertjes water halen
Twee emmertjes pompen
De meisjes op de klompen
De jongens op hun houten been
Rij maar door mijn straatje heen.

Van je ras, ras, ras,
rijdt de koning door de plas.
Van je voort, voort, voort,
rijdt de koning door de poort.
Van je erk, erk, erk,
rijdt de koning door de kerk.
Van je één, twee, drie!

Herkomst ‘twee emmertjes water halen’:

Wij kennen twee emmertjes water halen als een kinderliedje, maar volgens de Vlaamse schrijfster en antropologe Marita de Sterck was dat oorspronkelijk helemaal niet zo. Overigens waren veel kinderliedjes in eerste instantie helemaal geen kinderliedjes, maar dat terzijde.

Marita legt uit dat in het lied metaforen over seks te horen zijn. Het eerste couplet kan volgens haar heel dubbelzinnig op te vatten zijn, maar over het tweede couplet twijfelt ze niet eens dat dat over geslachtsgemeenschap gaat. En ja.. nu ik het lees, zie ik het ook. De jongens op hun houten been? Welk houten been? En de koning die door plas en poort heenrijdt… Oh jee!

Maar voordat je deze feiten nooit meer uit je hoofd krijgt. Niet iedereen is het hier mee eens. Desondanks vind ik het een grappige verklaring.

* Bron

Schuitje varen, theetje drinken

Schuitje varen, theetje drinken
Varen we naar de Overtoom
Drinken er zoete melk met room
Zoete melk met brokken
Kindje mag niet jokken

Schuitje varen, theetje drinken
Varen we naar de Overtoom
Drinken er zoete melk met room
Zoete melk met brokken
Kindje mag niet jokken

Herkomst ‘schuitje varen, theetje drinken’:

Zelf had ik geen idee, maar van dit liedje zijn meerdere versies. Als je die leest, staat er nog meer, soms hele bizarre, informatie over waar het schuitje allemaal heen vaart. Bijvoorbeeld:

Schuitje varen, theetje drinken, blommetjes plukken, bestje met krikken, dom, dom, dom. Dan gaan we naar den overtoom, daar drinken we zoete melk met room, zoete melk met brokken. Tien slaat de klokke; En als de klokke tien slaat, dan komt de klapperman op straat. Elf uren, elf uren, de meisjes moeten schuren, de jongens moeten water halen, achter bij de buren.

Of:

Schuitje varen, theetje drinken, bloempjes plukken; Bestje met de krukken, tollen, tollen over de zee; Breng een schuitje met appeltjes mee. Tien, tien ure, de meisjes moeten schuren, de jongens moeten water halen, de kippetjes moeten drinken. Hier een stoel en daar een stoel, op iederen stoel een kussen; Meisje houd je kinnebak toe, of ik sla er een pannekoek tusschen je kin, daar kan best een spekkoek in.

‘Schuitje varen, theetje drinken’ verwijst naar de reisjes die in de achttiende eeuw door Amsterdammers werden gemaakt naar de ‘pleziertuinen’ aan de overtoom. Ik heb jaren in Amsterdam gewoond en ik ben vaak op de Overtoom geweest, maar ik had geen idee wat een overtoom was. Het is dus een waterbouwkundige constructie die er voor zorgde dat het vaarwater op peil werd gehouden, maar ook schepen kon overzetten van het ene gebouw aan het kanaal, naar een ander hoger of lager liggend gebouw. Meer informatie over de overtoom vind je hier.

Maar zoals ik al zei, is de Overtoom ook een straat in Amsterdam die haar naam te danken heeft aan een overtoom over een dam bij de Schinkel in de zestiende eeuw. Langs de Overtoomseweg waren in de achttiende eeuw pleziertuinen, buitenhuizen, theaters en nog veel meer andere soorten vermaak te vinden. Dus waarschijnlijk werd het kopje thee en zoete melk met room in een pleziertuin bij de overtoom gedronken. Dat het kindje niet mocht jokken, lijkt gewoon puur opvoed advies te zijn.

* Bron

Berend Botje ging uit varen

Berend Botje ging uit varen
Met zijn scheepje naar Zuid-Laren
De weg was recht, de weg was krom
Nooit kwam Berend Botje weerom

Eén twee drie vier vijf zes zeven
Waar is Berend Botje gebleven

Hij is niet hier, hij is niet daar
Hij is naar Amerika

Amerika, Amerika
Drie maal in de rondte van je hopsa-sa
Amerika, Amerika
Drie maal in de rondte van je hopsa-sa

Herkomst ‘Berend Botje ging uit varen’:

Dit is een van mijn favoriete kinderliedjes om te zingen voor Robin (vooral door het laatste couplet), dus ik was zelf extreem benieuwd. Berend Botje is een bekend 19e eeuws kinderliedje. Waarschijnlijk was het een opvoedkundig gedicht dat kinderen waarschuwde tegen leegloperij. Leeglopers waren in die tijd nutteloze, werkloze mensen. Men denkt dat de huidige versie pas in de 20e eeuw tot stand is gekomen, door de uitvinding van de grammofoonplaat. Het laatste couplet is echt zo’n muzikaal meezing stukje natuurlijk.

* Bron

Iene miene mutte

Iene, miene, mutte
Tien pond grutten
Tien pond kaas
Iene miene mutte is de baas

Herkomst ‘Iene miene mutte’:

Iene miene mutte is een bekend aftelrijmpje. Het rijmpje wordt bijvoorbeeld gebruikt om een kind aan te wijzen, dat bijvoorbeeld als eerste moet tikken of zoeken bij een spelletje als tikkertje of verstoppertje. Maar wat zijn nou iene miene en mutte?

Ik heb online echt heel veel verschillende achtergrondverhalen gelezen. Taalwetenschapper Frank Martinus Arion beweert dat het rijmpje voortkomt uit een Portugees-Creools slavenlied: Iene miene muito, tempo de n’ gruta, tempo de n’ kasala, iene miene muito, es de baixe. De vertaling daarvan is: Veel meisjes, tijd om te vrijen, tijd om te trouwen, veel meisjes, daar beneden. Op slavenschepen werden de mannen namelijk bovendeks, en de vrouwen onderdeks verscheept. Alleen is voor deze constatering nooit bewijs gevonden.

Taalwetenschapper Anne de Vries vond een verklaring in Keltische telwoorden, die in enkele Britse dialecten nog werden gebruikt.  In deze context zou iene miene mutte worden vertaald als één, twee, vier, en dat zou natuurlijk goed kunnen.

Er is ook een theorie dat het rijmpje afkomstig is van slavenhouders aan de andere kant van de oceaan. Daar werd het rijmpje ‘Eeny, Meeny, Miny, Mo, Catch a nigger by his toe, If the hollers let him go! Eeny, Meeny, Miny, Mo.’ veel gebruikt. Nigger is overigens inmiddels vervangen door tiger.

Voor de goede orde zou het het fijnst zijn als het rijmpje uit het Keltisch komt. Want het is toch een vervelend idee dat het een slaventelrijmpje zou zijn. Wat jij?

* Bron & Bron

Witte zwanen, zwarte zwanen

Witte zwanen, zwarte zwanen!
Wie gaat er mee naar engelland varen?
Engelland is gesloten
De sleutel is gebroken
Is er dan geen timmerman
Die de sleutel maken kan?

Laat doorgaan
Laat doorgaan
Wie achter is moet voorgaan!

Herkomst ‘Witte zwanen, zwarte zwanen’:

Er zijn eigenlijk twee verklaringen te vinden over de tekst van dit liedje. De eerste verklaring zegt dat het een godsdienstig lied is dat over de vroegtijdige dood gaat. Omdat ik dat zelf eigenlijk geen leuk verhaal vind, en tja het is mijn blog hier, ga ik voor de andere versie.

Volgens die verklaring beschrijft het lied De Slag bij de Medway. In de 17e en 18e eeuw waren er 4 oorlogen op zee tussen de republiek der Nederlanden en Engeland. De Slag bij de Medway was een succesvolle Nederlandse aanval op de Engelse oorlogsvloot in 1667. Tijdens die slag werd de Royal Charles, het vlaggenschip van de Engelse vloot buitgemaakt en meegesleept naar Nederland.

De witte zwanen en zwarte zwanen staan samen symbool voor de Nederlandse vloot, die bestond uit oorlogsschepen en branders (kleine met springstof geladen schepen, die gebruikt werden om vijandelijke schepen te rammen en op te blazen). Dat Engeland gesloten is, verwijst naar de ketting waarmee rivier de Medway was geblokkeerd. Er was geen timmerman die de sleutel maken kon waardoor soldaten de ketting met een hamer moesten losslaan. Hierdoor konden ze verder varen (ga door maar, ga door maar) en werd het vlaggenschip de Royal Charles als buit meegenomen naar Nederland (en de laatste zullen we vangen).

* Bron

Zo… dan ben je net als ik weer helemaal bij en weet je tenminste wat je je kind(eren) voorzingt.

Hopelijk vond jij dit blog artikel net zo leuk om te lezen, als ik het vond om dit blog artikel te maken. Ik heb het wederom bij vijf liedjes gehouden, maar mochten jullie het leuk vinden dan maak ik weer een vervolg. Er zijn nog genoeg liedjes die een uitleg kunnen gebruiken!

Welke rare zin of gek kinderliedje kun jij je nog herinneren? Kende je de herkomst van deze teksten al? Ik ben benieuwd!

Fijne dag vandaag!

Liefs,
Karen

P.S. Anne-Marie en Marijke, dit waren jullie verzoeknummers!

Uitgelichte foto © Everett Collection via Shutterstock.

Deze content is geblokkeerd. Accepteer cookies om de cookies te bekijken.

Karen Gregory

Hoofdredactrice en oprichtster van Karenz. / Lifestyle Blogger / woont in de buurt van Arnhem / getrouwd met Mark / moeder van Robin (19-06-2016) / hond Cookie / houdt van schrijven, lezen, koken, schaatsen, yoga & wandelingen door de natuur

«

»

12 COMMENTS
  • Willem
    2 jaar ago

    Er zijn meer liederen sexueel getint. Onze voorouders waren niet anders dan wij. Scabreus. Studentenliederen zijn ook berucht om hun scabreuze inhoud. Maar hier gaat het over kinderliedjes.
    Seth Gaaikema heeft veel ontrafeld. Nooit uitgegeven, naar ik meen.

    Kmoet dwahalen (bis) langs bergen en langs dahalen. Dat is een man die dwaalt over de borsten, buik, venusheuvel. Dan komt zijn springer in het veld. Het ruige veld. Er werd niet geschoren of geharst. De springer wil daar wel dansen. De anderen moeten blijven staan. Want op hun beurt wachten.

    Hop Marianneke is ook heftig. Stroop (glijmiddel) in het kanneke. Laat de poppetjes (borsten) dansen. Marianneke verdient haar geld aan soldaten. Vroeger die van de prins. Die hadden geld. Maar nu moet ze het hebben van de soldaten van Napoleon. Kale Fransen. Geen cent te makken.

    Naar bed naar bed zei duimelot.
    Kortjakje.
    In Den Haag daar woont een graaf.

    Wie het leuk vindt mag om uitleg vragen.
    Vr.gr. Van Willem

  • Loes
    2 jaar ago

    Het liedje ‘handje klap op de markt en koop een koe, een stukje van de lever toe, stukje van de jongen van de zieken jongen, stukje van de nier…’ Iets in deze trant zong mijn moeder voor mijn kinderen vroeger, ik heb haar gevraagd naar die rare tekst, maar ze wist zelf ook niet wat het betekende, ‘het deuntje was zo leuk’ 🙂 Ben heel benieuwd waar het vandaan komt, ik vind het nu een naar liedje, wie weet valt het mee als je de verklaring kent..

    • Karen
      2 jaar ago
      AUTHOR

      Ik ken dat liedje helemaal niet 🙂

    • Willem
      2 jaar ago

      Handje plak
      Ga naar de markt
      Koop een koe
      Stukje toe
      Stukje van de lever
      Voor de zieke wever of bever
      Stukje van de pens
      Voor een ziek mens
      Stukje van de longen
      Voor de zieke jongen
      Enz.
      Intussen wordt “handjeklap” gedaan zoals veekooplui op de markt doen. Kinderen vinden het prachtig. Ik ook. Het liedje eindigt onverwacht als de oudere het kind kietelt onder uitroep van kielekielekiele

  • Sonja
    2 jaar ago

    Heel apart om vooral bij het eerste lied opeens dubbelzinnigheden te bespeuren! Mweeeeh! Doe mij de kinderlijke versie maar.

    • Karen
      2 jaar ago
      AUTHOR

      De kinderlijke versie is de volwassen versie 😉

  • Leuke serie om te lezen Karen! Wij kijken elkaar bij het zingen ook vaak vragend aan: “zingen we dit nou echt?”

    • Karen
      2 jaar ago
      AUTHOR

      Wat leuk om een reactie van jou te krijgen! 🙂 Ja bizar hè? Maar ook leuk dat die liedjes nog steeds bestaan!

  • Marijke
    2 jaar ago

    Weer super leuk om te lezen!

    • Karen
      2 jaar ago
      AUTHOR

      Dank je wel Marijke!

  • Anne-Marie
    2 jaar ago

    Super leuk weer, wat een uitzoekwerk! Dank je wel.

    • Karen
      2 jaar ago
      AUTHOR

      Maar wel een leuk klusje om uit te zoeken 🙂

Wil je meepraten?

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *

Deze website gebruikt cookies om je de beste ervaring te leveren. Klik op 'Doorgaan' om door te gaan of 'Weigeren' om niet te accepteren.